- UE funkcjonuje dzisiaj w zupełnie innym otoczeniu globalnym. To zupełnie inny świat, bardzo zglobalizowany pod kątem technologii i informacji, ale z drugiej strony podzielony i rywalizujący ze sobą. Unia Europejska musi wziąć udział w tej rywalizacji. Trzy największe wyzwania, jakie stoją przed UE, to klimat, technologia i bezpieczeństwo. Dzisiaj Unia jest silniejsza niż 20 lat temu, ale wyzwania są znacznie poważniejsze. A Polska? Dzisiaj jesteśmy krajem o wiele bogatszym i rozwiniętym gospodarczo, ale też o wiele mniej znaczącym politycznie – powiedział europoseł Marek Belka (Lewica dla Europy, S&D).

- Wtedy, kiedy pracowaliśmy na rzecz wejścia Polski od UE, Unia składała się tylko z 15 krajów. Razem z nami do UE wchodziło dziesięć państw. Moim zdaniem, Polska różni się dziś bardziej niż dzisiejsza UE od tamtej z 2004 roku. Jeśli chodzi o wartości i zasadnicze idee, przyświecające Wspólnocie, to one nie uległy zmianie. Natomiast w Polsce dokonał się ustrojowy przewrót, który w efekcie może doprowadzić do wyjścia z UE. Przez długi czas w krajach „15” przeważała opinia że rozszerzenie na Wschód powinno odbywać się etapami. Najpierw chciano przyjąć najmniejsze państwa bałtyckie, potem średnie, takie jak Czechy, Słowacja i Węgry, a na samym końcu Polskę, jako duży kraj, porównywalny z Hiszpanią. Aż 50 proc. środków, przeznaczonych na rozszerzenie, trafiło do Polski. Ale nie chodziło tylko o pieniądze. Była niepewność, czy te kraje są w stanie dostosować swoje standardy prawne i obywatelską świadomość do europejskich standardów. A co do Polski było najwięcej wątpliwości. Na szczęście ten scenariusz nie uzyskał większości. Przeważył pogląd, że rozszerzenie powinno objąć całą dziesiątkę krajów, w czym zasługi komisarza Guenthera Verheugena są nie do podważenia. Dzisiaj z ust różnych europejskich polityków słyszymy echo tamtych dyskusji: „A może nie trzeba było przyjmować Polski tak szybko? A może trzeba było trzymać ją w przedpokoju?” Bo to, co się dzieje w Polsce i na Węgrzech jest trudne do zrozumienia dla Europejczyków. Sam fakt, że dzisiejsza Polska prowokuje takie myślenie, jest wystarczającym świadectwem tego, jakie miejsce zajmuje dziś w UE – powiedział europoseł Leszek Miller (Lewica dla Europy, S&D).

- Gdybym miał odpowiedzieć na pytanie o nowe brzmienie dawnego hasła, powiedziałbym, iż powinno ono brzmieć „Mądra Polska w nowoczesnej Europie”. Ten drugi człon odzwierciedla zmiany, jakie nastąpiły i następują w UE.  Poza zmianami ustrojowymi, takimi jak większa rola Parlamentu Europejskiego, zmieniły się zasadnicze zadania, jakie stawia sobie UE. Dawniej to były zadania, dotyczące członków UE, takie jak wyrównywanie poziomu rozwoju czy podtrzymanie rolnictwa. Dziś obowiązkowa struktura wydatków w ramach Planu Odbudowy ma również swój wyraźny ślad w wieloletniej perspektywie budżetowej. 37-38 proc. wszystkich pieniędzy ma pójść na Europejski Zielony Ład, a 20 proc. na cyfryzację. Dzisiaj Europa znacznie szybciej reaguje na zjawiska o charakterze ogólnoświatowym. Tak więc misja UE wyraźnie się zmienia. Należy się mądrze do tego dostosować – powiedział europoseł Włodzimierz Cimoszewicz (Lewica dla Europy, S&D).

Czy Fundusz Odbudowy, zakładający wspólny dług i wspólne podatki na jego spłatę, zjednoczy UE silniej niż wspólne wartości, takie jak praworządność, prawa człowieka, prawa kobiet i osób LGBT?

- Na to pytanie ekonomista nie może inaczej odpowiedzieć, tylko angielskim „bon motem”: „money talks”, czyli tam, gdzie pieniądze, tam i nasze serca i sentymenty. Oczywiście mówię to półżartem. Dla Europejczyków, a dla mnie osobiście, równie drogie są wartości. Może jeszcze droższe dzisiaj, kiedy są one naruszane w Polsce. Fundusz Odbudowy rzeczywiście wiąże ze sobą kraje UE w szczególny sposób. Sprawia on, że Unia staje się podmiotem fiskalnym – zaciąga dług na rynkach kapitałowych, co spotyka się zresztą z ich entuzjastycznym przyjęciem. A jednocześnie dług ten chce spłacić ze wspólnych zasobów; nie ze składek członkowskich, tylko ze wspólnych podatków lub danin podobnych do podatków. Jest to jeszcze bardziej wiążące kraje członkowskie niż wspólna waluta. Jako Europa mieliśmy wiele problemów z Grecją, ale dzisiaj Grecy nie wyobrażają sobie wyjścia ze strefy euro. Dzisiaj euro jest najsilniejszym napędem integracyjnym. Wspólne długi i wspólne podatki to drugi taki silny czynnik wiążący. Może nawet bardziej niż wspólne wartości – powiedział europoseł Marek Belka.

- Dla tych rządów i władz narodowych, które nie mają kłopotów z przestrzeganiem i akceptacją wartości, Fundusz Odbudowy jest dodatkowym impulsem, wzmacniającym tę jedność. Zgadzam się, że jest to krok w kierunku zacieśniania integracji i federalizacji. Ale są przecież kraje, które uważają, że podstawowym przejawem działalności UE powinna być współpraca gospodarczo-handlowa. A jakieś tam wartości, takie jak praworządność, to jest tylko niepotrzebny balast, od którego trzeba się jak najszybciej uwolnić. Kraje te uważają, że UE to tylko bankomat nic więcej. Dla tych krajów – mówię tu m. in. o Polsce – będzie to tylko potwierdzenie, że bankomat jest bogatszy i można z niego wyciągnąć więcej pieniędzy. Chyba, że nowy instrument, jakim dysponuje UE w postaci rozporządzenia o warunkowości budżetowej, będzie narzędziem, który będzie ten bankomat systematycznie odchudzał. Dla mnie nie ulega wątpliwości, że dla polskiego rządu cały ten Program Odbudowy odbierany jest wyłącznie w kontekście oczekiwanych korzyści ekonomicznych, a wartości są niepotrzebnym balastem – powiedział europoseł Leszek Miller.

- Już w tej kadencji, mniej więcej półtora roku temu, a więc przed pandemią, w Parlamencie Europejskim, w tym w naszej grupie politycznej, pojawiały się silne głosy o potrzebie emitowanie euroobligacji. Wtedy pomysły te traktowane były jako ekstrawaganckie i nikt nie dawał im poważniejszej szansy. Później zmieniło się to stanowisko, a dramatyczne konsekwencje społeczno-gospodarczego pandemii Covid-19 odegrały rolę katalizatora. Substancją wyjściową były jednak europejskie wartości, dające nam poczucie wspólnoty. Żaden inny zespół państw na świecie nie zdecydował się na taki ruch. Nikt tak nie postąpił, bo nigdzie nie ma wspólnoty. My na szczęście tworzymy Wspólnotę, której wewnętrznym spoiwem jest przekonanie, że łączą nas wspólne wartości, a nie tylko doraźne interesy – powiedział europoseł Włodzimierz Cimoszewicz.

Roman Gutkowski

Post Unia Europejska to coś więcej, niż bankomat i doraźne interesy – mówią byli premierzy Polski, europosłowie z Grupy S&D pojawił się poraz pierwszy w Eurowybory | Strona poświęcona wyborom do Parlamentu Europejskiego.

Marek Belka

Fot. Roman Gutkowski

Koalicja Europejska to małżeństwo z rozsądku, wynikające z sondaży, czy też coś więcej?

Marek Belka, były premier RP i były prezes NBP: Nie widzę niczego złego w zdrowym rozsądku, chociaż w Polsce jest on dziś w małej cenie. Myślę, że na pewno jest to posunięcie rozsądne. W końcu właśnie w wyborach do europarlamentu chodzi o to, by jasno wypowiedzieć się, czy jesteś za integracją europejską, czy tylko to udajesz. Jest to jednak również małżeństwo z pewnego patriotycznego obowiązku. Trzeba zrobić wszystko, aby wzmocnić pozycję Polski w Europie. Te wybory są również emanacją polskiej polityki zagranicznej albo jej braku. Dlatego też od samego początku byłem entuzjastą tej koalicji i cieszę się, że dość szeroko została ona zakrojona. W drugim kroku, czyli w wyborach do Sejmu, ma to być koalicja konstytucyjna. Ale najpierw musimy się przekonać, jak wyjdzie nam ten pierwszy krok; w maju wszyscy zobaczą, ile są warci. To, co sobie wymyślą politycy, jest ważne, ale koalicja musi zyskać poparcie wśród wyborców. Pierwsze sondaże są zachęcające; liczę na efekt kuli śniegowej, bo ludzie lubią głosować na zwycięzców.

Na trzy miesiące przed eurowyborami PiS wyraźnie łagodzi swoje antyunijne wypowiedzi, aby uniknąć oskarżeń o chęć doprowadzenia do „polexitu”.

To przebierańcy. Zawsze można im przypomnieć, że pierwszym aktem nowej premier, Beaty Szydło, było oddanie unijnych flag do pralni. Dopiero po jakimś czasie poszli po rozum do głowy i flagi te wywiesili. Nie można z jednej strony twierdzić, że jesteśmy proeuropejscy, a z drugiej torpedować europejską politykę zagraniczną, czego przykładem była niedawna niefortunna konferencja bliskowschodnia w Warszawie.

SLD wprowadzał Polskę do Unii. Pojawiły się głosy, że wejście do Koalicji Europejskiej grozi tej partii utratą tożsamości.

Decyzja w tej sprawie została przyjęta na Radzie Krajowej niemal jednogłośnie. Elektorat SLD jest na tyle wyrobiony politycznie, że nie odczuwa z tego powodu niechęci. Gdyby taka sama koalicja była w wyborach samorządowych do sejmików, PiS zapewne nie rządziłby nigdzie poza Podkarpaciem.

Czy desant byłych premierów i szefów dyplomacji wzmocni pozycję Polski w Brukseli i Strasburgu?

Zobaczymy, czy potraktują nas tam jako dinozaurów, czy jako wciąż aktywnych polityków. Ja na pewno nie czuję się ani zużyty, ani stary. Nie chodzi o tęsknotę do polityki. Zresztą Parlament Europejski to trochę inna polityka. Dla mnie to coś nowego. Z Europą miałem dotychczas do czynienia na poziomie makropolitycznym albo makroekonomicznym.

Skąd wynika rekordowo niska frekwencja w eurowyborach w Polsce, oscylująca wokół 25 procent?

Ludzie nadal nie mają świadomości, że są to ważne wybory. Ale myślę, że w tym roku frekwencja będzie wyższa.

Jak ocenia Pan szanse nowej partii Wiosna Roberta Biedronia?

Mam nadzieję, że zmobilizuje ona do głosowania sporą część młodego elektoratu, która jest dziś pasywna. Myślę, że jest to konkurencja, choć nie dla SLD, ale dla PO i Nowoczesnej, a także dla Kukiza. Jeśli partii Biedronia uda się utrzymać kilkunastoprocentowe notowania, to na jesieni może okazać się ona ciekawym koalicjantem o radykalnych poglądach. A swoją drogą, o niektórych innych politykach trudno dziś powiedzieć, czy w ogóle mają jakieś poglądy.

Rozmawiał: Roman Gutkowski

Post Marek Belka: Koalicja z rozsądku i patriotycznego obowiązku pojawił się poraz pierwszy w Eurowybory | Strona poświęcona wyborom do Parlamentu Europejskiego.