Europosłowie poparli dziś ustanowienie nowego programu „Prawa i Wartości” na lata 2021-27, proponując jego rozszerzenie do ponad 2 miliardów euro na rzecz europejskich organizacji obywatelskich. Zainicjowany dzięki staraniom europosłów PO program ma wspierać obywatelskie inicjatywy pozarządowe na rzecz obrony demokracji i praworządności w UE.

„Zagrożeniu erozji demokracji trzeba przeciwstawić głęboką, obywatelską pracę u podstaw. Niestety przestrzeń do działania dla organizacji obywatelskich, tzw. NGO, kurczy się w Europie ze względu na presję polityczną niektórych rządów, niekorzystne przepisy i coraz większe trudności z pozyskaniem środków na prowadzenie niezależnej działalności.”- powiedział Michał Boni, który reprezentował Grupę EPL w negocjacjach dotyczących kształtu programu jak również był inicjatorem wyodrębnienia dodatkowego finansowania wspierającego społeczeństwo obywatelskie. „Organizacje obywatelskie są strażnikiem demokracji. Pilnują jej, wzmacniają jej odporność, ale też mogą jej uczyć. To szczególnie ważne w czasach post-prawdy i totalnej dezinformacji, w czasach populizmu, emocji politycznych przekreślających racjonalność i dialogowość demokracji. To kluczowe w czasach zagrożenia nacjonalizmami i nowym autorytaryzmem, gdzie w glorii wygranych wyborów niszczy się konstytucję, czy skrajnie polaryzuje społeczeństwo czyniąc z demokracji konstrukcję kruchą, uruchamiając demony nienawiści i odtwarzając warunki dla odrodzenia faszyzmu w nowej postaci w Europie”- dodał.

“Potrzeba takiego programu staje się oczywista dla każdego, kto widzi kondycję sektora pozarządowego w krajach zagrożonych autorytaryzmem. Program ma sens jeżeli fundusze będą rozdzielane bez pośrednictwa rządów i o taki kształt programu zabiegaliśmy” – powiedział Janusz Lewandowski, który zaproponował nowy instrument finansowy i z pomocą Jana Olbrychta wpisał program w stanowisko Parlamentu Europejskiego dot. przyszłych ram finansowych UE. Propozycja europosłów zapewnia programowi więcej środków, niż propozycja wyjściowa Komisji Europejskiej.

Oprócz zwiększenia wsparcia finansowego, program zakłada wyodrębnienie filaru Wartości Unijnych – z budżetem 850 mln euro dla organizacji działających lokalnie i regionalnie, uproszczenie procedur dostępu do środków, stworzenie funduszu rezerwowego w wysokości 5% rocznego planu, a także wprowadzenie zasady bezstronności przy tworzeniu punktów kontaktowych.

„Silne, niezależne społeczeństwo obywatelskie – to jedyna odpowiedź na groźbę zawłaszczania społeczeństwa przez państwa, krok po kroku idące w stronę autorytaryzmu” – podsumował Michał Boni.

“Rokowania są dobre, bo jest zrozumienie, że takie wsparcie społeczeństwa obywatelskiego jest konieczne, z uwagi na sytuację w niektórych krajach członkowskich UE” – dodał Janusz Lewandowski.

Parlament Europejski przyjął dziś rezolucję wzywającą do utworzenia Europejskiego Instrumentu Wartości (EIW) – nowego mechanizmu finansowania organizacji społeczeństwa obywatelskiego. Inicjatorem prac nad rezolucją i głównym sprawozdawcą był Michał Boni.

Celem instrumentu ma być udzielanie wsparcia poprzez granty organizacjom pozarządowym, które walczą o europejskie wartości, takie jak demokracja, praworządność czy prawa podstawowe. Rezolucja wzywa Komisję Europejską do wygospodarowania na ten cel blisko półtora miliarda euro w siedmioletnim budżecie po 2020.

„Demokracja nie jest dana raz na zawsze, dlatego trzeba ją aktywnie pielęgnować i chronić. Najbardziej kompetentnym aktorem do tego zadania jest społeczeństwo obywatelskie, więc Unia powinna w nie inwestować”- powiedział Michał Boni. Zwrócił również uwagę, że dotychczas UE nie wypracowała odpowiednich narzędzi wsparcia rodzimego społeczeństwa obywatelskiego, choć od lat stosuje takie instrumenty wobec państw trzecich.

Demokracja nie jest dana raz na zawsze, dlatego trzeba ją aktywnie pielęgnować i chronić. Najbardziej kompetentnym aktorem do tego zadania jest społeczeństwo obywatelskie, więc Unia powinna w nie inwestować – Michał Boni

Rezolucja kładzie szczególny nacisk na pomoc dla organizacji działających na poziomie lokalnym i krajowym, gdzie według europosła „demokracja napotyka na poważne wyzwania”. W założeniu dostęp do środków ma być maksymalnie uproszczony, tak by z funduszy korzystać mogły także małe organizacje. Fundusz zarządzany ma być przez Komisję Europejską.

Dalsze losy EIW zależeć będą przede wszystkim od Komisji Europejskiej. Podczas wtorkowej debaty nad rezolucją w Parlamencie komisarz ds. sprawiedliwości, spraw konsumenckich i równości płci Vera Jourova przychylnie odniosła się do inicjatywy i zapowiedziała, że Komisja będzie badać możliwość stworzenia nowych mechanizmów wsparcia dla trzeciego sektora. Pierwszym sprawdzianem będzie, czy odpowiednie środki na ten cel zostaną wyasygnowane w propozycji wieloletniego budżetu UE, którą Komisja ma przedstawić w maju.