Instytut Demografii w Wiedniu to jedna z największych instytucji zajmujących się demografią na świecie. W swojej prezentacji prof. Philipov przedstawił główne tendencje w zakresie dzietności, śmiertelności, starzenia się i migracji w Europie Środkowo-Wschodniej na przestrzeni ostatnich kilkudziesięciu lat.

Prof. Philipov wskazywał, że w latach 1990-2000 zaobserwowano znaczny spadek dzietności, wynikający m.in. z trudnej sytuacji materialnej, postępującej równości płciowej, trudności pogodzenia pracy z życiem rodzinnym czy z przejścia od powszechnego rodzicielstwa do dobrowolnej bezdzietności. “Do 1990 roku normą było to, że każdy powinien być rodzicem. Po tym okresie ten model uległ zmianie i widać coraz więcej par decydujących się na bezdzietność” - mówił prof. Philipov.

Naukowiec zwracał także uwagę na odkładanie w czasie decyzji o posiadaniu potomstwa. “Ludzie starają się przesunąć na później wydarzenia, których nie są w stanie odwrócić” - ocenił.

Prof. Philipov powiedział o trzech filarach polityki prorodzinnej – opiece instytucjonalnej dla dzieci, świadczeniach finansowych i urlopach rodzicielskich. W tym ostatnim przypadku przekonywał, że nie chodzi zwłaszcza o to, by wydłużać urlopy macierzyńskie, ale o zwrócenie większej uwagi na urlopy tacierzyńskie a także – co już funkcjonuje w niektórych krajach – uwzględnienie możliwości takiego urlopu dla aktywnych zawodowo dziadków. Prof. Philipov podkreślił także znaczenie zasiłków, wskazując jednocześnie na znaczenie systemu opodatkowania i możliwości przydzielania rodzinom bardzo niskooprocentowanych kredytów. “Trzeba wziąć pod uwagę konkretne zachęty, które pozwalają na korzystanie z innych obszarów polityki” – przekonywał naukowiec.

Według prof. Philipova tradycyjne podejście do polityki demograficznej, np. poprzez wyznaczanie wysokich wskaźników dzietności do osiągnięcia, nie sprawdziło się. Jego zdaniem potrzebne jest nowe podejście, skoncentrowane na indywidualnych potrzebach rodzin (wsparcie finansowe, pomoc dziadków, przedszkole itp.). Prof. Philipov przedstawił jednocześnie mniej pesymistyczne spojrzenie na sytuację demograficzną w Europie Środkowo-Wschodniej niż inni badacze, wskazując na coraz większą długość życia oraz na umiarkowane wskaźniki dzietności. Zauważył także, że wiele par realizuje swe plany prokreacyjne w późniejszym czasie niż to było przyjęte dotychczas.

Zdaniem prof. Philipova w aspekcie dzietności bardzo ważną rolę odgrywa kapitał ludzki. “Zwiększenie kapitału ludzkiego zwiększy produktywność. Osoby z większym kapitałem ludzkim są lepiej wykształcone, zdrowsze, żyją dłużej, mają większy potencjał kognitywny, są silniejsze fizycznie” - mówił prof. Philipov.

Post W Parlamencie Europejskim o sytuacji demograficznej w Europie Środkowo-Wschodniej pojawił się poraz pierwszy w Eurowybory | Strona poświęcona wyborom do Parlamentu Europejskiego.

2 grudnia br., z inicjatywy profesora Zdzisława Krasnodębskiego w Parlamencie Europejskim odbyło się posiedzenie Grupy Roboczej EKR ds. demografii i polityki rodzinnej z udziałem prof. Herwiga Birga, autora głośnej książki “Die alternde Republik und das Versagen der Politik – Eine demographische Prognose”. 

W ramach swojego wystąpienia profesor Birg postawił dwie tezy. Po pierwsze masowa migracja nie rozwiązuje problemu starzejącego się społeczeństwa, a wręcz go pogłębia. Dzieje się tak w przypadku szerokiego napływu osób o niskim poziomie wykształcenia. Według profesora, w przeciwieństwie do aktualnej propagandy w Niemczech, nawet w długookresowej perspektywie koszty generowane przez migrantów przewyższają “demograficzne korzyści” tego zjawiska. Na poziomie stricte statystycznym, Niemcy musiałyby przyjąć ok. 180 milionów migrantów, aby uniknąć podwojenia się w najbliższych latach liczby osób starszych (nieaktywnych zawodowo). Dla porównania, w tym roku, do Niemiec przybędzie “tylko” ok. 1,5 mln. osób.

Po drugie, Niemcy nie będą w stanie odpowiednio zaradzić zapaści demograficznej dopóki nie zreformują systemu zabezpieczeń społecznych, w którym wbrew konstytucyjnej zasadzie równości obywateli wobec prawa, uprzywilejowane są osoby bezdzietne kosztem osób poświęcających się wychowaniu dzieci. Z jednej strony, matki wychowujące dzieci ponoszą podwójny koszt związany z brakiem potencjalnego dochodu z pracy zawodowej oraz brakiem odprowadzanych składek emerytalnych. Z drugiej zaś strony dzieci tych osób w następnym pokoleniu będą zmuszone “wypracować” emerytury również dla osób bezdzietnych, zmniejszając tym samym świadczenia osobom, które wychowały dzieci.

Zdaniem profesora niski wskaźnik urodzeń w Europie jest ściśle związany z wysokim poziomem dobrobytu na starym kontynencie i trudnością zastąpienia rodzicom “utraconego wysokiego dochodu” z pracy podczas wykonywania funkcji rodzicielskich, co prof. Birg nazywa paradoksem demograficzno-ekonomicznym.

W każdym dziesięcioleciu dzietność niemieckich kobiet spada. W pokoleniu urodzonym w latach 1930 odsetek bezdzietnych kobiet wynosił 10%, podczas gdy wśród kobiet urodzonych w latach  1970, odsetek ten wynosi już 26%. Ponadto można zauważyć pogłębiający się związek pomiędzy wzrostem poziomu wykształcenia kobiet i spadkiem dzietności, szczególnie w tzw. wolnych zawodach.

Profesor Zdzisław Krasnodębski zwrócił uwagę na wyjątek, jaki dla państwa przyjmującego stanowi wykształcona emigracja, o którą kraje konkurują. Niemcy korzystały do tej pory z fali migracyjnej z Polski, którą stanowili głównie młodzi, dobrze wykształceni ludzie, zakładający tradycyjne rodziny. Jednocześnie Polska doświadcza tzw. drenażu mózgów, kiedy co roku ok. 180 tysięcy wykwalifikowanych, młodych ludzi wyjeżdża zagranicę.

Post Czy migracja może być rozwiązaniem europejskiego kryzysu demograficznego? pojawił się poraz pierwszy w Eurowybory | Strona poświęcona wyborom do Parlamentu Europejskiego.